تکانه‌های شیوع کرونا؛ آشفتگی بازارهای جهانی

تأثیر ویروس کرونا بر بازار دارایی‌ها در سطح جهانی چقدر بوده است؟ این پرسشی است که تحلیل‌گران بین‌المللی در ابتدای انتشار اخبار مرتبط با این اتفاق، تهدید آن را در حد بیماری‌هایی نظیر سارس و مرس می‌دانستند اما افزایش سهم چین از اقتصاد جهانی و وابستگی رشد اقتصادی دنیا به اقتصاد این کشور سبب شده تا نظر تحلیل‌گران در مدت زمان کوتاهی تغییر کند.
2840
به گزارش سیاست پارسی، 

بازارها به لحاظ ماهیت ذاتی خود، وابسته به اخبار و رخدادها هستند. این روزها شیوع کروناویروس جدید یکی از مهم‌ترین سرخط‌های خبری روزِ دنیاست که بازار انواع دارایی‌ها را به‌شدت تحت تأثیر خود قرار داده است. این ویروس نه‌تنها یک تهدید زیستی خطرناک است، بلکه تهدیدی برای دارایی بازیگران بازارهای مختلف به‌شمار می‌آید و از زمان شیوع ضربات سهمگینی به فعالان بازارهای مختلف وارد آورده است. این

شاید نگاهی به دامنه تأثیر ویروس کرونا بر بازارها در نقاط مختلف دنیا بتواند از وضعیت آتی بازارها در طبقات گوناگون دارایی چشم‌اندازی ارائه کند.

گردش اطلاعات در بازار انواع دارایی‌ها یک اصل بنیادین و زیربنایی در سازوکار بازار است. بازار به‌واسطه همین سازوکار در پویایی و گردش دائمی به‌سر می‌برد. خبر شیوع بیماری کووید 19 و تأثیر آن در بازار انواع دارایی‌ها را نیز باید در همین چارچوب مورد توجه قرار داد.

دامنه تاثیرگذاری فراتر از اقتصاد چین

دامنه تاثیرگذاری این بیماری بر اقتصاد جهانی بازارها در ابتدای خبر شیوع ویروس کرونا به ارزیابی تأثیر این خبر بر اقتصاد چین و توانایی دولت چین در کنترل این بیماری پرداختند و واکنش اولیه بازارها نسبت به کروناویروس جدید عمدتاً متأثر از میزانی از عدم قطعیت بود که در اثر کاهش موردانتظار در تولید ناخالص چین پدید می‌آمد. این واکنش‌ها اگرچه دربرگیرنده تبعات منفی کووید 19 بر اقتصاد جهانی و در نتیجه تأثیر پذیرفتن بازارهای مالی در سراسر دنیا بود اما فرصت‌ها و افق‌های جذابی با توجه به درگیر شدن یکی از دو اقتصاد اول دنیا و موازنه جایگاه توسط سایر قدرت‌های اقتصادی را هم شامل می‌شد.

با گسترش دامنه ابتلا به ویروس کرونا در ایران، ایتالیا و کره‌جنوبی و مشاهده نمونه‌هایی از مبتلایان به این بیماری در دیگر کشورها از جمله کشورهای اروپایی و به خصوص آمریکا واکنش بازارها سمت‌وسوی تازه‌ای یافت و برداشت‌ها از دامنه تاثیرگذاری این بیماری بر اقتصاد جهانی شکل تازه‌ای به خود گرفت که دیگر الزاماً مبتنی بر نفسگیر شدن چین و موازنه قدرت میان دیگر کشورها نیست.

به نظر می‌رسد گسترش این بیماری در ایتالیا که یکی از کشورهای صنعتی به‌شمار می‌آید، از محرک‌های اصلی شکل‌گیری واکنش‌های جدید در بازار انواع دارایی‌ها باشد.

حرکت بازارها حاصل برداشت‌های ذهنی متفاوت

به نظر می‌رسد گسترش این بیماری در ایتالیا که یکی از کشورهای صنعتی به‌شمار می‌آید، از محرک‌های اصلی شکل‌گیری واکنش‌های جدید در بازار انواع دارایی‌ها باشد. با این وجود، موج واکنش‌ها نسبت به کروناویروس جدید در این مرحله متوقف نخواهد شد و با افزوده‌شدن ایالات‌متحده و یا دیگر کشورهای عضو گروه هفت به جمع کشورهای درگیر با کووید 19، بازیگران بازارها رفتار متفاوتی را در پیش خواهند گرفت. فهم این تغییر و تحولات تنها با در نظر گرفتن رفتار بازیگران بازارهای مختلف امکان‌پذیر است. با این توضیح که حرکت بازارها حاصل برداشت‌های ذهنی متفاوت هر یک از بازیگران و رفتار آنها بر اساس برداشت‌های ذهنی و تجربه‌های اندوخته‌شده‌شان است.

همه این‌ها درحالی است که چین در سال 2003 سهمی در حدود چهار درصد از تولید ناخالص جهان را به خود اختصاص می‌داد و پنج درصد از تبادلات جهانی توسط چین صورت می‌پذیرفت این در حالی است که در پایان سال 2019 میلادی، چین 17 درصد از تولید ناخالص جهانی را به خود اختصاص داده است و 40 درصد از تبادلات جهانی در این کشور و توسط این کشور به انجام می‌رسد. در نتیجه، حتی اگر تبعات اقتصادی کووید 19 را فقط به داخل مرزهای چین محدود کنیم، تکانه‌های ناشی از شیوع و همه‌گیری این ویروس نه‌تنها چین، بلکه تمام دنیا و بازار همه گونه‌های دارایی را به‌شدت تحت‌تاثیر قرار خواهد داد. این در حالی است که نگاهی به فهرست کشورهای درگیر با کروناویروس جدید، فرض مبنی بر محدود ماندن تبعات اقتصادی این ویروس در داخل مرزهای چین را قویاً رد می‌کند و افزایش سهم چین در اقتصاد جهانی را با پیچیدگی‌های حاصل از شیوع این ویروس در سطح جهانی پیوند می‌زند.

اقتصاد جهانی مستعد پذیرایی از بحران‌های جدید

از طرفی، افزایش سهم چین در اقتصاد جهانی تنها عاملی نیست که مقایسه میان تأثیر سارس و کووید 19 را دشوار می‌سازد. کندی نرخ رشد اقتصادی دنیا و باقی ماندن نرخ رشد در حدود سه درصد برای سه سال متوالی موید این نکته است که اقتصاد جهانی مستعد پذیرایی از بحران‌های جدید است و بازار دارایی‌ها به‌عنوان دماسنج وضعیت اقتصادی، محتمل‌ترین بستر برای نمایان ساختن زمینه‌های وقوع بحران به‌شمار می‌آید.

از سوی دیگر، بخش مهمی از صنایع سنگین نظیر معدن و فولاد نیز شرایط امیدبخشی را در ماه‌های گذشته نداشته‌اند و با بحران‌های متعدد دست‌وپنجه نرم کرده‌اند.

اما این همه ماجرا نیست چراکه با شیوع جهانی کووید 19 و پدیدآمدن موج دوم اخبار، افت شاخص جهانی MSCI به‌مراتب بیش از شاخص بورس اوراق بهادار شانگهای است و انتظارات بازیگران جهانی از پیامدهای منفی شیوع جهانی کووید 19 را به تصویر می‌کشد.

مجموع ضرر بیل گیتس، جف بزوس و برنارد آرنات که بخش قابل‌توجهی از سهام سه شرکت مایکروسافت، آمازون و لوئیویتون را در اختیار دارند، پس از اعلام خبر شیوع جهانی کووید 19 به 30 میلیارد دلار رسیده است.

ضربات سهمگین به صاحبان سهام

افق نامطلوبی که در بازار سهام و اوراق بهادار وجود دارد، ضربات سهمگینی را به شرکت‌های بزرگ و صاحبان سهام وارد آورده است، به‌طوری‌که مجموع ضرر بیل گیتس، جف بزوس و برنارد آرنات که بخش قابل‌توجهی از سهام سه شرکت مایکروسافت، آمازون و لوئیویتون را در اختیار دارند، پس از اعلام خبر شیوع جهانی کووید 19 به 30 میلیارد دلار رسیده است. میزان افت شاخص 500 P&S پس از انتشار خبر شیوع جهانی کروناویروس جدید از سال 2008 میلادی (زمان وقوع بحران اقتصادی جهانی) بی‌سابقه بوده است.

البته پیامدهای شیوع جهانی کووید 19 تنها به اوراق بهادار محدود نمی‌شود. بازار جهانی کالا مانند نفت، فولاد، مس، محصولات کشاورزی، نهاده‌های دامی و ... نیز دستخوش تهدید شیوع جهانی این ویروس قرار گرفته‌اند.

رکود بازارهای کالایی در اقتصاد جهانی

اما از آنجایی‌که چین خود یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان فلزات اساسی به‌شمار می‌آید، رکود بازارهای کالایی می‌تواند در عمل اقتصاد این کشور را بیش از پیش تحت‌فشار بگذارد و پیامدهای منفی ناشی از گسترش کووید 19 را هم در اقتصاد چین و هم در اقتصاد جهانی تشدید کند.

این آشفتگی در بازار طلا هم رخ داده است؛ در شرایط بحرانی مانند شیوع جهانی ویروس کووید 19، سرمایه‌گذاران نسبت به فروش دارایی‌هایی نظیر سهام و اوراق بهادار اقدام می‌کنند و در مقابل به خرید دارایی‌های دارای ارزش ذاتی مانند طلا رومی‌آورند. رصد تحرکات بازارهای جهانی موید این رویکرد در میان سرمایه‌گذاران است.

در این میان، تغییر و تحولات نرخ برابری ارز در کشورهای مختلف را نمی‌توان تنها با اتکا به شیوع یک ویروس مورد ارزیابی قرار داد. اگرچه کشورهای درگیر با کووید 19 با افت ارزش پول ملی خود در برابر ارزهای خارجی مواجه می‌شوند، اما ممکن است عوامل دیگری منجر به تغییر نرخ‌های برابری ارز شوند که تغییرات نرخ دلار در ایران به سبب تحریم‌های یک‌جانبه و قطع ارتباطات بانکی بین‌المللی یک نمونه از آن است.

در شرایط بحرانی مانند شیوع جهانی ویروس کووید 19، سرمایه‌گذاران نسبت به فروش دارایی‌هایی نظیر سهام و اوراق بهادار اقدام می‌کنند و در مقابل به خرید دارایی‌های دارای ارزش ذاتی مانند طلا رومی‌آورند.

توقف پروژه‌های ساختمانی؛ کاهش قدرت خرید

اما درباره بازار ملک ماجرا کمی فرق دارد. در دیگر نقاط دنیا، ملک تابع ویژگی‌ها و شرایط خاص بازار است و نمی‌توان یک برآورد کلی از بازار ملک و مسکن در تمام دنیا داشت. آنچه مشخص به‌نظر می‌رسد این است که کاهش سطح فعالیت‌های اقتصادی در کشورهای درگیر با ویروس کووید 19 به‌طور طبیعی منجر به توقف پروژه‌های ساختمانی می‌شود و از سوی دیگر، قدرت خرید متقاضیان ملک و مسکن را کاهش می‌دهد.

پرسشی که در اینجا می‌توان مطرح کرد این است که شرکت‌های مدیریت دارایی چگونه در برابر کووید 19 واکنش نشان داده‌اند؟ با اعلام هشدار سازمان بهداشت جهانی نسبت به شیوع کروناویروس جدید، شرکت‌های فعال در حوزه مدیریت دارایی شامل بانک‌های سرمایه‌گذاری‌های تأمین مالی، تحلیل‌گران اوراق بهادار و صندوق‌های مدیریت ثروت با کاهش شدید قیمت سهام خود مواجه شده‌اند.

در این میان، چین یکی از اصلی‌ترین واردکنندگان نفت در دنیاست و تعطیلی صنایع چینی و کاهش سطح تولید در این کشور، افت تقاضا برای نفت را به‌همراه دارد و این مساله در صورت عدم واکنش از سوی تولیدکنندگان نفت، سقوط قیمت نفت و کاهش سودآوری نقش‌آفرینان صنعت نفت و گاز را به‌دنبال داشته است.

با اعلام هشدار سازمان بهداشت جهانی نسبت به شیوع کروناویروس جدید، شرکت‌های فعال در حوزه مدیریت دارایی شامل بانک‌های سرمایه‌گذاری‌های تأمین مالی، تحلیل‌گران اوراق بهادار و صندوق‌های مدیریت ثروت با کاهش شدید قیمت سهام خود مواجه شده‌اند.

سرمایه‌گذاران و ترکیب بهینه دارایی‌ها

نکته قابل ذکر این است که سرمایه‌گذاران نیز به‌منظور حفاظت از ارزش دارایی‌های خود باید به‌طور مستمر درباره ترکیب بهینه دارایی‌ها و بازده قابل اکتساب از این ترکیب بیاندیشند. این مساله استثنایی ندارد و مدیریت پرتفوی در دنیای امروز برای همه دولت‌ها، سازمان‌های غیرتجاری، بنگاه‌های تجاری و اشخاص موضوعیت دارد.

با توجه به شیوع جهانی کووید 19 به‌نظر می‌رسد فاکتورهای سنتی مدیریت پرتفوی باید جای خود را به مدیریت ریسک ناشی از تهدیدات زیستی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی حاصل از شیوع کووید 19 بدهند. شکی نیست که افزایش تعداد مبتلایان به این ویروس سبب وضع پاره‌ای از محدودیت‌ها و بروز موج جدیدی از فرصت‌ها و تهدیدات خواهد شد و برخی صنایع به‌واسطه شیوع این ویروس با بخت و اقبال بیشتری مواجه خواهند شد.

برآورد حرکت بازار سهام ایران دقیق نیست

اما تأثیر شیوع ویروس کرونا بر بازار ایران چگونه است؟ به‌اعتقاد برخی تحلیل‌گران، متغیرهای تاثیرگذار بر اقتصاد ایران شرایط متفاوتی را بر سمت‌وسوی بازارهای مختلف تحمیل می‌کنند. اگرچه بازار سهام در اکثر کشورها به‌دلیل انتشار اخبار ناشی از شیوع کووید 19 با افت همراه بوده است، اما بازار بورس تهران شرایط متفاوتی دارد. این شرایط ناشی از نسبت اندک شناوری سهام شرکت‌های بورسی، تأثیر افزایش قیمت ارز در قیمت سهام شرکت‌ها و حمایت‌های حقوقی از بازار سهام است. بر همین اساس نمی‌توان برآورد دقیقی از نحوه حرکت بازار سهام ایران بر اساس رخدادهای جهانی داشت.

با توجه به پابرجا بودن بخش مهمی از این متغیرها؛ چه با وجود افزایش تعداد مبتلایان به کووید 19 و چه با توقف روند شیوع کووید 19 در کشور بازار سهام در ایران مسیر خود را ادامه خواهد داد.

روند بازار دستخوش تغییرات بنیادین نمی‌شود

با توجه به پابرجا بودن بخش مهمی از این متغیرها؛ چه با وجود افزایش تعداد مبتلایان به کووید 19 و چه با توقف روند شیوع کووید 19 در کشور بازار سهام در ایران مسیر خود را ادامه خواهد داد و به نظر می‌رسد با افزایش قیمت تدریجی دلار و نمایان شدن تأثیر افزایش قیمت دلار در گزارش‌های ارسالی شرکت‌ها به سازمان بورس، روند بازار دستخوش تغییرات بنیادینی نشود.

البته نباید از نظر دور داشت که بازار سهام همواره پس از دوره‌های صعودی با اصلاح مواجه می‌شود و کاهش مقطعی قیمت‌ها و افت شاخص به‌منظور اصلاح بازار غیرقابل اجتناب است.

نتیجه‌گیری این کارشناسان این است که بازار اوراق بهادار در ایران کمتر از شیوع کووید 19 تأثیر می‌پذیرد و متغیرهای دیگری جهت این بازار را تعیین خواهند کرد. بازار دارایی در بخش کالا و طلا در ایران روند همسوتری با تغییر و تحولات جهانی ناشی از شیوع کووید 19 خواهد داشت و افزایش قیمت طلا محتمل خواهد بود. هرچند در بازار کالا به‌دلیل فعالیت شرکت‌های داخلی در حلقه‌های مختلفی از زنجیره ارزش، نیازمند تفکیک شرکت‌ها و تحلیل یک به یک آنها بر اساس جایگاه آنها در زنجیره ارزش کالا هستیم و بخش اوراق منتشره توسط دولت و مسکن نیز ماهیتی داخلی دارند و به‌نظر نمی‌رسد تحت‌تاثیر تحولات جهانی ناشی از شیوع کروناویروس جدید با تغییرات جدی و بنیادینی مواجه شوند.